Przełom w Likwidacji Szkód OC: Sąd Najwyższy Wzmacnia Prawa Poszkodowanych. Jak Skorzystać z Nowych Zasad?

Likwidacja szkód komunikacyjnych z ubezpieczenia OC przez lata była polem konfliktu między poszkodowanymi a zakładami ubezpieczeń. Kluczowe zagadnienia, takie jak wysokość odszkodowania na podstawie kosztorysu, kwestia rabatów i upustów, czy prawo do odszkodowania, gdy poszkodowany nie naprawił jeszcze pojazdu, generowały liczne spory sądowe. Sąd Najwyższy, w serii przełomowych uchwał, w tym w najważniejszej, o sygnaturze III CZP 65/23 (z 11 września 2024 r.), wyraźnie stanął po stronie poszkodowanych, ujednolicając orzecznictwo i wprowadzając faktycznie nową likwidację szkód.

Kluczowe Orzecznictwo Sądu Najwyższego (2022-2024)

Najnowsze uchwały SN stanowią fundamentalną zmianę w podejściu do ustalania wysokości odszkodowania z OC, opierając się na zasadzie pełnej kompensacji szkody (art. 361 § 2 k.c.).

1. Prawo do Kosztorysu i Niezależność od Naprawy (Uchwała SN III CZP 119/22 i późniejsze):

  • Zasada: Odszkodowanie jest należne w chwili powstania szkody i nie zależy od faktu, czy poszkodowany dokonał już naprawy, czy w ogóle zamierza ją podjąć, czy też sprzedał pojazd w stanie uszkodzonym.
  • Komentarz Prawny: Uchwała utrwala tzw. metodę kosztorysową. Wysokość odszkodowania ma odpowiadać hipotetycznym kosztom przywrócenia pojazdu do stanu sprzed szkody, ustalonym według cen rynkowych. Poszkodowany ma prawo swobodnie dysponować otrzymanym odszkodowaniem.

2. Zakaz Automatycznego Stosowania Rabatów (Uchwała SN III CZP 119/22, 6 października 2022 r.):

  • Zasada: Zakład ubezpieczeń nie może automatycznie pomniejszać odszkodowania o rabaty i ulgi, które wynegocjował z warsztatami partnerskimi, jeśli poszkodowany nie zamierza z tych warsztatów korzystać.
  • Implikacje: Odszkodowanie ma pokrywać niezbędne i ekonomicznie uzasadnione koszty naprawy w warsztacie wybranym przez poszkodowanego. Wprowadzenie "fikcyjnych" rabatów, które mają sztucznie zaniżać wycenę szkody, zostało zakwestionowane.

3. Znaczenie Faktu Naprawy (Uchwała 7 Sędziów SN III CZP 65/23, 11 września 2024 r. i III CZP 142/22):

Sąd Najwyższy rozróżnił sytuację poszkodowanego w zależności od jego działań po szkodzie, choć nadal priorytetem pozostaje pełna rekompensata:

  • Gdy Naprawa Została Już Wykonana/Zlecona: Wysokość odszkodowania powinna odpowiadać rzeczywiście poniesionym kosztom naprawy (faktury, rachunki), chyba że są one oczywiście nieuzasadnione.
  • Gdy Poszkodowany Nie Naprawił/Sprzedał Uszkodzony Pojazd: Odszkodowanie powinno być ustalane jako równowartość hipotetycznie określonych kosztów przywrócenia pojazdu do stanu poprzedniego (tzw. metoda kosztorysowa).

4. Kwestia Podatku VAT w Odszkodowaniu (Uchwała SN III CZP 32/24):

  • Zasada: W odszkodowaniu należy uwzględniać podatek VAT, z wyjątkiem sytuacji, gdy poszkodowany faktycznie poniósł koszty naprawy i z jakiegoś powodu cena, którą zapłacił, nie została powiększona o ten podatek (np. naprawa systemem gospodarczym bez faktury).
  • Praktyka: W przypadku wypłaty "na kosztorys" (gdy naprawa nie jest wykonana), odszkodowanie powinno co do zasady zawierać kwotę VAT, chyba że poszkodowany jest przedsiębiorcą uprawnionym do odliczenia tego podatku.

Praktyczne Kroki Działania dla Poszkodowanych (W Kontekście Nowej Likwidacji Szkód)

W świetle zmian w orzecznictwie, poszkodowani mają silniejsze narzędzia do dochodzenia swoich praw. Poniżej przedstawiamy zoptymalizowany pod kątem nowa likwidacja szkód schemat postępowania:

I. Na Etapie Zgłoszenia Szkody:

  • Zgłoś Roszczenie Kosztorysowe: Zawsze masz prawo do żądania odszkodowania ustalonego na podstawie kosztorysu naprawy, bez względu na to, czy planujesz naprawę, czy nie. Podkreśl ten wybór w zgłoszeniu.
  • Wybór Warsztatu: Pamiętaj, że masz prawo wyboru warsztatu. Ubezpieczyciel nie może uzależniać wysokości odszkodowania od skorzystania z warsztatu partnerskiego.
  • Dokumentacja: Zadbaj o pełną i dokładną dokumentację szkody (zdjęcia, oświadczenie, notatka policyjna).

II. W Trakcie Postępowania Likwidacyjnego:

  • Kwestionowanie Rabatu: Jeżeli ubezpieczyciel w kosztorysie pomniejszy wartość odszkodowania o "fikcyjne" rabaty, natychmiast to kwestionuj, powołując się na Uchwałę SN (np. III CZP 119/22) oraz zasadę, że tylko faktycznie uzyskane przez poszkodowanego upusty mogą być uwzględnione.
  • Żądanie VAT: Upewnij się, że proponowane odszkodowanie "na kosztorys" (jeśli nie jesteś płatnikiem VAT) zawiera podatek VAT.
  • Monitorowanie Terminów: Ubezpieczyciel ma 30 dni na wypłatę bezspornej części odszkodowania. W przypadku opóźnienia, żądaj odsetek.

III. W Sytuacji Sprzedaży Uszkodzonego Pojazdu lub Naprawy:

  • Sprzedaż Uszkodzonego: Sprzedaż pojazdu jako uszkodzonego nie pozbawia Cię prawa do odszkodowania według metody kosztorysowej (hipotetyczne koszty naprawy).
  • Naprawa (Systemem Gospodarczym): Jeżeli naprawiasz auto samodzielnie lub w tańszym warsztacie (systemem gospodarczym), odszkodowanie będzie odpowiadać rzeczywiście poniesionym kosztom, dlatego:
    • Zbieraj rachunki/faktury za części i usługi, aby udowodnić wysokość szkody (zgodnie z Uchwałą 7 Sędziów SN III CZP 65/23).
    • Jeśli udokumentujesz fakturą koszty z VAT, odszkodowanie musi go uwzględniać.

Podsumowanie: Nowe zasady stanowią istotny krok w kierunku równowagi stron w procesie likwidacji szkód. Poszkodowani, świadomi orzecznictwa Sądu Najwyższego, mają dziś silniejszą pozycję do negocjacji i skuteczniejszego dochodzenia pełnej rekompensaty. Jest to realna zmiana, która upraszcza proces i zwiększa szanse na uzyskanie sprawiedliwego odszkodowania już na etapie postępowania przedsądowego.

IPOLISA